Het belang van het stellen en handhaven van grenzen.

Veel coachvragen die ik mijn praktijk tegenkom, hebben te maken met het stellen en handhaven van grenzen. Vaak gaan die vragen over het stellen en handhaven van grenzen aan hun kinderen, partners of andere mensen in hun omgeving. Als je kijkt wat er achter deze vragen schuilgaat dan gaat het eigenlijk altijd om variaties op hetzelfde thema: het (durven) bepalen en in acht nemen van eigen grenzen.

 

Wat zijn grenzen eigenlijk?

Grenzen heb je in allerlei uitingsvormen. Eigenlijk heeft alles wat een “vorm” heeft grenzen. Alles wat een tijd of plaats heeft, heeft grenzen. Elke context heeft grenzen. Als je een doel stelt, dan geef je een (onder)grens aan. Als je een keuze maakt, begrens je de mogelijkheden. Zo beschouwt, heeft alles wat wij kunnen waarnemen grenzen, zelfs die eindeloze horizon waar we vanaf het strand naar kijken begint en eindigt ergens en heeft dus grenzen.

De functie van grenzen

Waarom is “begrenzen” misschien wel een van de belangrijkste (sociale) vaardigheden die we als mens moeten ontwikkelen? Het antwoord op die vraag is in essentie heel eenvoudig. Grenzen scheppen duidelijkheid. Door grenzen te bepalen en te handhaven, maak je duidelijk wie je bent en wat je belangrijk vindt. Grenzen bepalen en beschermen de ruimte die je wilt innemen en bieden. Door grenzen te stellen en door die grenzen af te stemmen met die van anderen ontstaat er duidelijkheid tussen mensen en worden relaties tussen mensen gedefinieerd.

Het idee bestaat vaak dat grenzen vast en onwrikbaar zijn. Maar dat is lang niet altijd het geval. Sommige grenzen moeten of mogen heel “hard” zijn: lichamelijke en psychische integriteit, bescherming van de veiligheid van kinderen, vrijheid van meningsuiting of het verbod op discriminatie op basis van ras, leeftijd, sekse of seksuele voorkeur om er maar een paar te noemen. De meeste grenzen hoeven echter helemaal niet star en onwrikbaar te zijn. De mate waarin grenzen ruimte bieden, hangt af van de context, de verhouding tussen mensen of bijvoorbeeld het doel van een bepaalde grens. Het wezenlijke bij het bepalen en handhaven van een grens is dat degene die die grens stelt zelf in alle vrijheid kan en mag bepalen waar die grens ligt en waar hij of zij ruimte neemt en geeft om die grens (wat) op te rekken of juist (wat) strakker te zetten.

Wat is voor jou van waarde?

Grenzen scheppen duidelijkheid, maar duidelijkheid waarover? Ook het antwoord op deze vraag is eenvoudig te geven. Jouw grenzen maken duidelijk wat jij van waarde vindt. Of van de andere kant bekeken, als je iets waardevol vindt, zul je het beschermen en daar zijn grenzen het geëigende middel voor. Als anderen grenzen stellen, zullen ze dat doen omdat ze iets waardevol vinden en dat dus willen beschermen.

Grenzen geven dus aan dat iets waarde heeft, sterker nog; ze geven zelfs een indicatie hoe waardevol iets is. Hoe schaarser iets is, dus hoe meer begrensd iets is, hoe meer waarde we er meestal aan toekennen en hoe bewuster we er mee omgaan. Zo hebben kinderen zelden moeite om hun snoepjes te delen, althans zolang ze er nog meer dan genoeg hebben. Maar de laatste paar snoepjes daar zijn ze vaak verrassend zuinig mee.

Ruimte beperkend versus ruimte scheppend

Vaak ligt de nadruk bij het stellen van grenzen op het beperkende karakter. Een grens impliceert immers dat er iets niet mag of mogelijk is en in die zin beperkt een grens de ruimte of vrijheid. Maar, grenzen impliceren ook dat er binnen die grenzen juist van alles mag of mogelijk is en in die zin bieden ze dus juist ruimte of vrijheid.

Het is vooral de nadruk op (of angst voor) het beperkende karakter van grenzen waardoor veel mensen moeite hebben met het stellen ervan. Het feit dat grenzen ook ruimte scheppen, dat ze juist bepalend zijn of iets wel of niet van waarde is, dat zijn aspecten die niet of nauwelijks aandacht krijgen.

Vooral in gesprekken met ouders en in gesprekken met werknemers met werkgerelateerde klachten spelen er vaak problemen met het stellen van grenzen.

Ouders en kinderen

Bijna alle ouders die ik spreek worstelen in meer of mindere mate met het stellen van grenzen aan hun kinderen. Meestal omdat ze het moeilijk vinden om hun kinderen beperkingen op te leggen of te straffen om grenzen te handhaven. Soms ook omdat ze juist hele strakke grenzen hanteren maar dan merken dat hun kinderen daardoor te weinig vrijheid hebben om zelf dingen te ontdekken. Zeker als de kinderen de puberleeftijd hebben bereikt, blijken gestelde grenzen de aanleiding voor een dagelijkse strijd die de meeste ouders (en vergis je niet, ook de pubers zelf) als heel moeilijk ervaren.

Bij veel ouders leeft een soort “angst” dat de dagelijkse strijd over grenzen de relaties met hun kinderen zal schaden. Een angst die, hoe ongegrond ook, er vaak toe leidt dat er geen of weinig grenzen worden gesteld – en er zeker niet wordt gehandhaafd – als het “gevoelige” onderwerpen betreft. Zo zullen veel ouders wel herkennen hoe moeilijk het is om grenzen te stellen aan het gebruik van smartphones, tablets of bijvoorbeeld het spelen van games. En voor de lieve vrede laten ouders hun kinderen te vaak en te ver over hun – nooit tijdig duidelijk gemaakte – grenzen heengaan.

Werk en carrière

Ook in de werkcontext speelt het stellen van passende grenzen mensen vaak parten. Deels omdat sommige grenzen nu eenmaal hard gesteld worden door hun werkgever, denk aan werktijden, organisatiestructuur en dergelijke. Deels omdat mensen vaak het idee hebben dat zij verplicht zijn zich aan te passen aan de werkomgeving.

De scheidingslijn tussen werk en privé blijkt voor veel mensen moeilijk, de druk die zij zichzelf opleggen om te presteren soms te hoog, de drang om stappen te maken in hun carrière een veroorzaker van stress. Ook niet onbelangrijk, tot iemands functie behoren nu eenmaal verschillende soorten werkzaamheden die iemand deels wel en deels niet leuk vindt. En de ruimte om alleen de passende werkzaamheden te verrichten, zullen mensen niet vaak nemen of krijgen.

Allemaal problemen die te maken hebben met grenzen stellen. En vergis je niet, dit soort afgrenzingsproblemen liggen mede aan de basis van veel werkgerelateerde klachten zoals stress, overspannenheid en burn-out(verschijnselen). 

Eigenwaarde als basis voor het stellen van grenzen

Zoals hiervoor is toegelicht, gaat het bij het bepalen van grenzen over veiligheid en vrijheid en over het bepalen en beschermen van alles wat voor jou van waarde is. Alles wat onbegrensd voorhanden is, heeft weinig waarde. Alles wat schaars is, begrensd aanwezig, is waardevol.

Door je eigen grenzen te stellen en te handhaven maak je kenbaar welke waarde je aan jezelf en aan je eigen veiligheid en vrijheid geeft. Door je eigen grenzen te stellen laat je zien wie je bent en geef je vorm aan hetgeen jij in jouw leven waardevol en belangrijk vindt.

Als je (vaak of veel) moeite hebt met het stellen en handhaven van grenzen dan zegt dat iets over jouw eigenwaarde. Zo zal iemand die zichzelf voldoende liefheeft goed voor zichzelf zorgen, want hoe waardevoller iets is, hoe zuiniger we er op zijn toch?

Als je moeite hebt om jouw grenzen af te stemmen met de grenzen van anderen, dan zul je waarschijnlijk een hogere of lagere waarde toekennen aan die anderen. Je laat hen dan mogelijk over je eigen grenzen heengaan, of je respecteert juist de grenzen van die ander niet. Dat betekent dat de relaties met diegenen dan eigenlijk nooit echt evenwichtig en bevredigend kunnen zijn. Een van de twee in de relatie zal dan immers te ver buiten zijn of haar eigen grenzen (moeten) treden.

Terug naar de basis

Heb jij moeite om je eigen grenzen te stellen of om aan anderen – je kinderen bijvoorbeeld- grenzen te stellen? Ga dan eens terug naar de basis. Wat is voor jou in jouw leven echt wezenlijk (herken je je passie) en in hoeverre kun of durf je daar echt duidelijk over te zijn (kun en durf je daar vorm aan te geven)? Ben je zelfbewust genoeg om dat wat jij graag wil ook echt te gaan doen (durf je actie te ondernemen) en ook in staat om je vervolgens waar nodig aan te passen aan hetgeen jouw omgeving van je verwacht (aanpassing).

Bewustzijn van deze vier aspecten – passie, vorm, actie en aanpassing – is een belangrijke basisvoorwaarde om evenwichtig in het leven te staan en dus om heldere en passende grenzen aan jezelf en anderen te stellen. Wil je meer inzicht hebben op een of meer van deze vier aspecten? Deze aspecten vormen de kern die we in de Me.-scan helder met je in beeld kunnen brengen.

Leave a Comment

Contact Us

We're not around right now. But you can send us an email and we'll get back to you, asap.